बिहेमा दाइजो कम भएको भन्दै ८ महिनाकि गर्भवती श्रीमतीको ज्यान लिए

दाइजो प्रथा मुख्यतया भारतमा तथा नेपालका केही भागमा चलिआएको दाइजो सम्बन्धि कुरीति हो । विवाहको क्रममा बेहुलाको परिवारले बेहुलीको परिवारसँग अत्यधिक आर्थिक माग गर्ने कार्य दाइजो प्रथा हो । छोरीको विवाह गरी वेहुलाको घर जादा उपहारस्वरूप दिइने चलअचल सम्पतिलाई दाईजो भनिन्छ। कोही स्वईच्छाले आफु सक्दो दिन्छन् भने कोही देखाउन र ईज्जत् को डरले सकि नसकि दिने गर्छन्, तराई क्षेत्रमा वेहुला पक्ष बाटनै दाईजो को माग हुने गरेको छ जसले गर्दा दाईजो उपहार भएता पनि कुप्रथाको रूप लिएको छ। नेपालीको सन्दर्भमा तराईदेखि हिमाल सम्म विभिन्न नाममा दाइजो प्रथ सर्वत्र व्याप्त रहेको पाईन्छ ।

शिक्षा र चेतनाको अभावका कारण दाइजो प्रथा चलेको मानिए पनि शिक्षित र सम्पन्न परिवारमै यसको विकृति झनै बढ्नु दु:खद् पक्ष हो । यस्तो विकृति सबैतिर भए पनि मधेसमा भने यो झाँगिँदै गएको पाइन्छ । केही दशक अघिसम्म साइकल, घडी र रेडियोसम्म लिएर विवाह गरेको पुस्ताले अहिले आफ्ना शिक्षित छोरीको विवाहका लागि जिन्सी, गरगहनासँगै लाखौं रुपैयाँ दाइजोका रूपमा दिनुपर्ने बाध्यतामा छन् ।

त्यसो त मध्यम वर्गमा छोरीलाई पढाइलेखाइ सक्षम बनाउने चलन नभएको होइन । तर, त्यति हुँदाहुँदै पनि बिहेमा दिइने दाइजोको चिन्ताले भने अभिभावकलाई बढी नै पिरोल्ने गरेको छ ।

परम्परा धान्न र समाजमा ‘इज्जत बचाउन’ कै लागि भए पनि घर/घडेरी बिक्री गर्ने वा ऋण लिएर विवाह गर्ने चलन बढेको छ । कतिसम्म भने दाइजोका रूपमा ५० लाख रुपैयाँसम्म पनि माग्न थालेका छन् ।

अझ उदेकलाग्दो पक्ष त के छ भने छोरालाई चिकित्सक अध्ययन गराएका अभिभावकले अध्ययन खर्च जोडेर दाइजो लिने गर्छन् भने प्रहरीमा इन्स्पेक्टर र अधिकृतस्तरमा पुगेकाहरूले २५ देखि ३० लाख रुपैयाँसम्म दाइजो माग्ने गरेका छन् ।

यसको अतिरिक्त गरगहना, जिन्सी, सवारी साधनलगायतका सामग्री पनि हाकाहाकी माग्ने चलन देखिन थालेको छ । यसरी विवाह गर्ने क्रममा महँगो रकम खर्च गर्नुपर्ने जुन प्रवृत्ति देखिएको छ, त्यो नेपाली समाजको डरलाग्दो विकृति हो ।

दाइजोको सवालमा एकातिर केटाको शैक्षिक योग्यता, व्यवसायको आधारमा खर्च गर्नुपर्ने रकम बढ्दै गएको पाइन्छ भने अर्काेतिर केटीले हासिल गरेको शिक्षाको खासै अर्थ नदेखिनु विडम्बनापूर्ण अवस्था हो ।दाइजोबापत कबुल गरेका केही धनमाल विवाह मण्डपमै नदिइँदा विवाह सम्पन्न नहुने मात्र हैन, विवाहपछि पनि महिलाहरूले अनेक शारीरिक र मानसिक प्रताडना खेप्न बाध्य हुनु झनै दु:खद् पक्ष हो ।

दाइजो एउटा प्रचलन हो जुन समाजको लागि श्राप हो। यसको बाबजुद पनि, मानिसहरूले यस अभ्यासलाई लामो समयदेखि जीवित राख्दै आएका छन्, आज दाइजो सम्बन्धी एक धेरै दुखद बाहिर आएको छ।

यसै क्रममा ाइजो सम्बन्धित यो घटनाको बारेमा सुने पछि तपाईको रगत पनि उ म्लनेछ। जहाँ एक महिला केहि महिना अगाडि बिहे गरेर श्रीमानको घर सासु-ससुरामा आएकी थिईन। सासु ससुरा आएको केही दिन सम्म सबै ठीक थियो, तर केही दिन पछि ससुरालीहरूले उनलाई दाइजो नदिएको आरोपमा बुहारीमाथि दवाव दिन थाले।

प्रतिक्रिया दिनुहोस